M. Kika (1), S. Giugliano (2), Ch. Zaugg (2), R. I. Hassink (2) (1) Qendra Kombetare e Mirerritjes Zhvillimit dhe Rehabilitimit te Femijeve (2) Center of Developmental Advancement and Pediatric Neurorehabilitation of the Wildermeth Foundation, C.D.N., Biel, Switzerland
Wprowadzenie
Centrum Postępu Rozwojowego i Neurorehabilitacji Pediatrycznej (Developmental Advancement and Pediatric Neurorehabilitation, C.D.N.) w Biel (Szwajcaria) od lipca 2005 roku blisko współpracuje z Centrum NCWDERCH mieszczącym się w Tiranie (Albania), zwłaszcza jeśli chodzi o uzupełniające medyczne podejście w terapii multimodalnej dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Uzupełniająca terapia jest interesującą alternatywą gdyż wielu albańskich pacjentów nie ma dostępu do leków (np. risperidonu, metylfenidatu). A nawet gdy leki te są dostępne często powodują trudne do zaakceptowania objawy niepożądane.
Podstawy
ADHD, dysleksja, dyspraksja (Richardson 2004) i zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) (Bell 2004) są między innymi łączone z deficytami i zaburzoną równowagą kwasów tłuszczowych. Vancassel et al (2001) opisali obniżenie poziomów kwasów omega-3 w plazmie i fosfolipidach błon komórkowych erytrocytów u dzieci z ASD w porównaniu do zdrowych dzieci. Wiele badań klinicznych wskazuje, że skład eye q (firmy Equazen™), bazujący na specyficznej kombinacji długołańcuchowych kwasów omega-3: kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA) w połączeniu z kwasem omega-6 gammalinolenowym (GLA) w stosunku 9:3:1, znacząco zmniejsza objawy u dzieci z ADHD i zaburzeniami koordynacji ruchowej (Richardson AJ, Montgomery P, 2005). W 2007 Amminger et al opublikowali wyniki małego, randomizowanego badania, podwójnie ślepego, placebo kontrolowanego, w którym 13 dzieci autystycznych w wieku 5 – 17 lat otrzymywało przez okres 6 tygodni kwasy omega-3 (1,5 g/dzień). Odnotowano znaczącą poprawę w nadpobudliwości i stereotypii.
Cele
Celem tej otwartej oceny było potwierdzenie wcześniejszych obserwacji w warunkach klinicznych w NCWDRCH i C.D.N. z wykorzystaniem eye q. Oceniano również tolerowanie eye q w zależności od formy (kapsułki, kapsułki do żucia, płyn) i możliwe objawy niepożądane.
Metodyka
Od 2008 w sumie 18 chłopców i 9 dziewczynek, w wieku 3-10 lat z zaburzeniami ze spektrum autyzmu otrzymywało eye q (firmy Equazen™) przez co najmniej 6 miesięcy ( 2-6 kapsułek lub kapsułek do żucia lub 5-15ml płynu/dziennie). Wszyscy pacjenci kontynuują suplementację eye q po zakończeniu obserwacji klinicznej w ramach terapii multimodalnej. Podczas pierwszych 6 miesięcy wszystkie inne formy terapii (np. terapia zajęciowa, edukacja specjalna, leczenie farmakologiczne (6 z 11 pacjentów z C.D.N. przyjmuje risperidon) były kontynuowane. Na początku obserwacji oraz po każdych 3 miesiącach grupa multidyscyplinarna (pediatra, psycholog, nauczyciel specjalny) oraz rodzice oceniali zachowanie dzieci używając kwestionariusza oceny objawów autystycznych (wg Krug,
Arick i Almond), skal do oceny nadpobudliwości i zachowań stereotypowych (Aberrant Behaviour Checklist, ABC).
Wyniki
U wszystkich pacjentów odnotowano różnego stopnia korzyści z terapii. Większość rodziców zgłosiło nie tylko znaczącą poprawę ogólnego stanu zdrowia (np. mniej infekcji układu oddechowego), ale szczególnie znaczącą poprawę zachowań socjalnych (np. mniej agresji, rozdrażnienia), nadpobudliwości, zaburzeń uwagi i impulsywności. Grupa multidyscyplinarna udokumentowała tą poprawę w standaryzowanych wywiadach i niżej wspomnianych kwestionariuszach. 15 pacjentów miało znaczącą poprawę jakości snu, 17 pacjentów miało znaczącą poprawę koncentracji. Nie odnotowano znaczącej poprawy w mowie. Przyjmowanie eye q (firmy Equazen™) było dobrze tolerowane. Większość dzieci wolało przyjmować eye q w formie płynu. Nie zaobserwowano działań niepożądanych.
Wnioski
Eye q wydaje się być bezpiecznym i skutecznym uzupełnieniem terapii u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w połączeniu ze standardową terapią (np. risperidon). Gdy rodzice nie akceptują leczenia farmaceutycznego (np. risperidon) lub gdy leczenie to jest niedostępne lub niemożliwe do prowadzenia z powodu trudnych do zaakceptowania działań niepożądanych, podawanie eye q może w znaczący sposób wpływać na poprawę jakości życia dzieci z ASD.
Bibliografia
- Amminger GP, Berger GE, Schafer MR et al (2007) Omega-3 fatty acids supplementation in children with autism: a double blind randomized, placebo-controlled pilot Study. Biol Psychiatry 61 (4) : 551 – 553
- Bell JG, Mac Kinlay EE, Dick JR et al (2004) Essential fatty acids and phospholipase A2 in autistic spectrum disorders. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids 71 (4) : 201 – 204
- Posey DJ, Mc Dougle CJ (2001) Pharmacotherapeutic management of autism. Expert Opin Pharmacother 2 (4): 587 – 600
- Richardson AJ (2004) Long-chain polyunsaturated fatty acids in childhood developmental and psychiatric disorders. Lipids 39 (12 : 1215 – 1222)
- Richardson AJ, Montgomery P (2005) The Oxfort-Durham study: a randomized, controlled trial of dietary supplementation with fatty acids in children with developmental coordination disorder. Pediatrics 115 (5): 1360 – 1366
- Vancassel S, Durand G, Barthelemy C et al (2001) Plasma fatty acid levels in autistic children. Prostalandins Leukot Essent Fatty Acids 65 (1): 1 – 7 24th Annual Meeting of the European Academy of Childhood Disability (EACD). Istanbul 16. – 19. Mai 2012
