Niektórzy dorośli nie potrafią zrozumieć, dlaczego dziecko zdolne, myślące, nie potrafi płynnie czytać (znając litery), gubi sens czytanego tekstu, a pisze tak brzydko i tak myli i przestawia litery, że czasem nie umie odczytać własnego pisma.
Specyficzne trudności w nauce czytania i pisania obejmują dysortografię – niemożność nabywania umiejętności poprawnego pisania, oraz dysgrafię – nieprawidłowy poziom graficzny pisma. Zaburzenia analizatora wzrokowego powodują mylenie liter o podobnym kształcie graficznym tj. ; b-p, d-g, a-o, u-w. Przy przepisywaniu dzieci popełniają błędy: opuszczanie liter lub części wyrazu, gubienie linijek, przestawianie liter, cyfr, a także uporczywe błędy ortograficzne.
Jak pracować z dzieckiem? Ćwiczenia w pisaniu i czytaniu powinny być prowadzone systematycznie, najlepiej codziennie, a przynajmniej co drugi dzień, ale nie długotrwałe. Głośne czytanie nie może trwać dłużej niż 10-15 minut, pisanie powinno być również krótkotrwałe. Razem czytanie i pisanie nie może przekraczać 35 minut!
Ćwiczenia w pisaniu i czytaniu powinny być procesem wieloetapowym. Pierwszy krok to ćwiczenia ogólnej sprawności ruchowej:
- ćwiczenia orientacji kierunkowej (np., zabawa w chowanego, skąd dochodzi głos)
- ćwiczenia równowagi (np., chodzenie po narysowanej linii)
- zabawy zręcznościowe (bierki, gry planszowe)
- zabawy ruchowe (rzucanie i chwytanie różnych przedmiotów).
Kolejnym etapem są ćwiczenia sprawności manualnej do których zaliczamy:
- zamalowywanie farbami dużych płaszczyzn przy wykorzystaniu samych palców
- układanki płaskie puzzle, klocki
- nawlekanie koralików
- wycinanie z papieru.
Potem przechodzimy do ćwiczeń graficznych, które obejmują:
- rysowanie za pomocą szablonów
- pogrubianie konturów
- rysowanie szlaczków literopochodnych.
Następny krok stanowią ćwiczenia usprawniające funkcje wzrokowe i orientację przestrzenną:
- dobieranie par jednakowych obrazków(domino obrazkowe),
- uzupełnianie niedokończonych wyrazów
- wyszukiwanie różnic między obrazkami
- wyszukiwanie i dobieranie jednakowych liter
- układanie figur geometrycznych
Kolejnym etapem są ćwiczenia analizatora słuchowego (wspomagające naukę czytania i pisania):
- rozpoznawanie dźwięków z najbliższego otoczenia (szmery, stuknięcia, odgłosy kroków, pojazdów)
- rozpoznawanie głosów przyrody (ptaków, zwierząt)
- zabawy ruchowe ze śpiewem.
Ostatnim etapem w nauce czytania i pisania są ćwiczenia analizy i syntezy słuchowej:
- podział na sylaby np. nazwy obrazka z wyklaskiwaniem
- liczenie sylab w wyrazie
- dokonywanie analizy i syntezy głoskowej wyrazów (np. powiedz jaki to wyraz l – o – k – o – m – o – t – y – w – a)
Kiedy dziecko ma już utrwaloną znajomość alfabetu można przejść do czytania i pisania. Najpierw zaczynamy od sylab dwuliterowych (‘do’, ‘na’, ‘pa’, ‘la’), potem wyrazów dwusylabowych (do – mek, ta – ma, bu– ty), dopiero później trzyliterowych (kot, nos, noc, las) i wyrazów wielosylabowych, wyrażeń i zdań. Pomocne w nauce czytania jest wspólne czytanie na głos, dziecko powinno czytać głośno a dorosły ciszej. Przydatne są również książki z dużym drukiem, krótkimi tekstami, obrazkami dobrze ilustrującymi treść). Podczas czytania zadajemy dziecku pytania o treść prowokując do streszczenia przeczytanego tekstu.
W przypadku nasilonych trudności należy poddać dziecko diagnozie w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej, a w razie potrzeby skierować na terapię pedagogiczną, w ramach której stosuje się zajęcia korekcyjno – kompensacyjne.
Autor: Danuta A. Matukiewicz, neurologopeda
